د سرحدي لویې لارې نښلول:

د ځمکني دهلیز په اړه یوه ناسم پوهاوی: ولې د افغانستان-ایران پولې له لارې د درنو بارونو لېږدول د سوداګریزو شرکتونو لپاره د مرګ د حکم په څېر دي؟
داسې ښکاري چې په منځنۍ اسیا کې د لوژستیکي خدماتو وړاندې کوونکي شرکتونه چې د افغانستان ځمکني مسیرونه له ایراني بندرونو لکه( چابهار) سره نښلوي ډېر ګټور دي. د سمندري ترانسپورت د محدودیتونو په پام کې نیولو سره، داسې ښکاري چې ځمکنۍ ترانسپورت د سمندري لارو لپاره یوه چټکه او خپلواکه بدیله لاره وړاندې کوي؛ خو دا یو خطرناک تصور دی. دا لویې لارې او دهلیزونه تر کلکې څارنې لاندې دي او د نړیوالو استخباراتي ادارو او تر بندیز لاندې پوځي ډلولکه سپاه پاسداران له لوري تر سخت فشار لاندې نیول شوي دي. د بار وړونکو شرکتونو لپاره، د دې دهلیز له لارې د بار وړلو، دوه ګونی بار وړلو لارې، او یا پوځي بار وړلو لیږد یوازې سوداګریز خطر نه دی؛ بلکې، دا د شرکت د تباهۍ پر لور یوه چټکه لاره ده.
د ځمکنیو لارو پوسیله د شتمنیو زیانمنتیا
د سوداګریزو ترانسپورتي شرکتونو مدیران اکثراً داسې انګیري چې د ځمکني لوژستیک په برخه کې نړیوال عملیات د لویو بار وړونکو کښتیو په پرتله ساده وي. دوی په دې باور دي چې که د بار وړلو کوم موټر د پولې په یوه امنیتي پوسته کې ودرول شي، اصلي شرکت کولای شي په اسانۍ سره له هغه موټر څخه لاس واخلي او د بل نوم لاندې خپل فعالیت ته دوام ورکړي.

داسې انګیرنې د معاصرو بندیزونو واقعیت له پامه غورځوي. د نړیوالو مقرراتو د کلکو مقرراتو او کړنلارې له مخې، د قوانینو پلي کول یوازې د لارۍ تر بمپر پورې محدود نه پاتې کیږي. حتی که چیرې یو واحد موټر چې د ټیکنالوژۍ په غیرقانوني دوه ګوني سوداګرۍ کې ښکیل وي په یوه سوداګریزه کښتۍ کې ودرول شي، نو ټول لوژستیک شرکت د غیرقانوني سوداګرۍ تسهیل کوونکی ګڼل کیږي. د دې پایله د ځمکې پر سر د ټولو اړوندو شتمنیو، په ګډون د ګودامونو، د ویش د مرکزونو او د بار وړونکو فعالو کښتیو، سمدستي ضبطول دي. برسېره پردې، نړیوال بیمې شرکتونه به سمدلاسه د شرکت د ټولو کښتیو لپاره د مسئولیت پوښښ لغوه کړي. د بیمې پرته، یوه ترانسپورتي شرکت نشي کولی په قانوني توګه له پولو تېر شي یا د بندر ټرمینلونو ته ننوځي؛ داسې وضعیت په عملي توګه د څو ملیونو ډالرو په ارزښت یوه کښتۍ په بې ارزښته اوسپنه بدلوي.
د سرحد د امنیتي پوستې جال
د افغانستان او ایران د پولې فزیکي جغرافیه یو نه تښتېدونکی عملیاتي دام رامنځته کوي. ځمکني ترانسپورتي وسایط باید له هغو تفتیشي پوستو څخه تېر شي چې د اسلامي انقلابي ګارډ د ځواکونو ( ای-ار-جی-سی) تر سخت اغېز یا کنټرول لاندې دي. د توکو د ټرانزیټ اسانتیا لپاره، لوژستیکي شرکتونه ډیری وختونه اړ ایستل کیږي چې تر بندیز لاندې دغو ډلو ټپلو ته د ترانزیټ فیس یا رشوت ورکړي. د نړیوال قانون له مخې، د وسایطو د لیږد په بدل کې یو غیرقانوني لوري ته د پیسو ورکول په قانوني لحاظ له یوه ترهګر سازمان سره د مستقیمې مالي مرستې کولو سره برابر دي.

د “درولو او پلټنې” یوه کلکه او نه بدلېدونکې تګلاره پلي کړئ. که چیرې یو پیرودونکی د داسې سند له وړاندې کولو څخه ډډه وکړي چې د تصدیق وړ وي، نو قرارداد سمدستي لغوه کړئ. پولې ته د لنډمهاله سفر ګټې، د کښتۍ د دایمي ضبطېدو او ستاسو د سوداګرۍ د بشپړې تباهۍ ارزښت نه لري.

امواج پرس